تبلیغات
علمی و اموزشی - عناصر زیبایی سخن
 
درباره وبلاگ



مدیر وبلاگ : مجید زاهد نمازی
جستجو

آمار وبلاگ
  • کل بازدید :
  • بازدید امروز :
  • بازدید دیروز :
  • بازدید این ماه :
  • بازدید ماه قبل :
  • تعداد نویسندگان :
  • تعداد کل پست ها :
  • آخرین بازدید :
  • آخرین بروز رسانی :
قالب وبلاگ
گالری عکس
دریافت همین آهنگ
علمی و اموزشی




 واج‌آرایی (نغمه حروف)

به آن دسته از آرایه‌های ادبی که از تناسب‌های آوایی و لفظی میان واژه‌ها پدید می‌آید می‌گویند

به تکرار یک واج صامت یا مصوت در یک بیت یا عبارت گفته می‌شود به گونه‌ای که طنین آن در گوش بر جای بماند و باعث پیدایش موسیقی آوایی در آن بخش از سخن شود

§  مثال

رشته تسبیح اگر بگسست معذورم بدار

دستم اندر ساعد ساقی سیمین ساق بود

(واج آرایی با تکرار صامت /س/)

§  مثال

خیزید و خز آرید که هنگام خزان است

باد خنک از جانب خوارزم وزان است

(واج آرایی با تکرار صامتهای /خ/ و /ز/)

این دو حرف به زیبایی بیانگر خزان می‌باشند

قابل ذکر است که واج تکرار شونده می‌تواند صامت یا مصوت باشد. برای مثال

§  مثال

خوابِ نوشینِ بامدادِ رحیل

بازدارد پیاده را ز سبیل

که همان طور که مشاهده می‌کنید تکرار مصوت کوتاه «اِ» در این مصراع تکامل بخش موسیقی درونی است

§  مثال

خیال خال تو با خود به خاک خواهم برد

که تا زخال تو خاکم شود عبیر آمیز

§  مثال

قیامت قامت و قامت قیامت

قیامت می‌کند این قد و قامت

§  مثال

بر او راست خم کرد و چپ کرد راست

خروش از خم چرخ چاچی بخواست

§  مثال

شبست و شاهد و شمع و شراب و شیرینی

غنیمتست چنین شب که دوستان بینی

سجع

سجع در لغت به معنای آواز کبوتر است. در ادبیات هر گاه واژه‌های پایانی دو قرینه کلام در واج یا واج‌های آخر مشترک باشند آرایه سجع پدید می‌آید و آن دو جمله را مسجع می‌خوانند. معمولاً هر قرینه از یک جمله تشکیل می‌شود. اما گاهی نیز یک قرینه از دو یا چند جمله کوتاه پدید آمده‌است. همچنین در اغلب نمونه‌های نثر مسجع واژه‌های پایانی دو جمله در بیش از یک حرف مشترکند و در واقع هم قافیه می‌باشند

درمثال : گلستان سعدی نمونه‌های فراوانی از ارایه سجع به وضوح دیده می‌شود

هر نفسی که فرو می‌رود ممد حیات است و چون بر می‌آید مفرح ذات

(سجع در بین حیات و ذات است)

ترصیع

هر گاه اجرای دو بخش از یک بیت یا عبارت، نظیر به نظیر، هم وزن و در حرف آخر مشترک باشند

ای منور به تو نجوم جلال

وی مقرر به تو رسوم کمال

جناس

آرایه جناس را باید به دو نوع اصلی تقسیم کرد

جناس تام

هر گاه واژه‌ای دو بار در یک بیت یا عبارت به کار رود و هر بار معنایی متفاوت از آن برداشت شود

خرامان بشد سوی آب روان

چنان چون شده باز یابد روان

(روان در مصراع نخست به معنی جاری و درمصراع دوم به معنی جان و روح است)

جناس غیر تام (ناقص)

هر گاه دو واژه در یکی از موارد آوایی زیر با هم اختلافی جزیی داشته باشند و در یک بیت یا عبارت به کار روند. که انواع آن جناس ناقص، جناس زاید، جناس مذیّل، جناس مرکّب، جناس مفروق، جناس مقرون، جناس متشابه، جناس مطرّف، جناس خط، جناس لفظ و جناس مکرّر هستند که در مرور زمان به دلیل تقسیم بندی زیاد در حال کنار گذاشته شدن هستند

اختلاف دو واژه در صداهایی کوتاه

به کسر م ِ، به ضم م ُ

که به آن جناس ناقص به حرکت یا جناس محرف نیز می‌گویند فتاده اهلِ مِنی در پی مُنی و آرزو (تفاوت کسره در کلمهٔ اولی با ضمه در کلمه دومی.)

جناس اختلافی یا جناس ناقص به حرف

هر گاه دو رکن جناس در یکی از حروف با هم اختلاف داشته باشند به آن جناس اختلافی یا جناس ناقص به حرف می‌گویند.. کمند/سمند.. آزاد/آزار.. زحمت/رحمت..

یک واژه، یک حرف، بیش از دیگری دارد.

خاص و خلاص کام کامل

یک واژه از ترکیب دو واژه دیگر به دست می‌آید.

دل خلوت خاص دلبر آمد

دلبر ز کرم به دل بر آمد

 

دو واژه از نظر آوایی یکسان اما از نظر املایی متفاوت اند

هر گاه دو رکن جناس در تلفظ و خواندن با یکدیگر یکسان باشند اما در نوشتار با هم متفاوت باشند به آن جناس لفظی می‌گویند.. صبا/سبا.. خوان/خان.. حیاط/حیات.. خیش/خویش...

اختلاف دو واژه در جابه جایی حروف است

بنات، نبات

 واج‌آرایی (نغمه حروف)

به آن دسته از آرایه‌های ادبی که از تناسب‌های آوایی و لفظی میان واژه‌ها پدید می‌آید می‌گویند

به تکرار یک واج صامت یا مصوت در یک بیت یا عبارت گفته می‌شود به گونه‌ای که طنین آن در گوش بر جای بماند و باعث پیدایش موسیقی آوایی در آن بخش از سخن شود

§  مثال

رشته تسبیح اگر بگسست معذورم بدار

دستم اندر ساعد ساقی سیمین ساق بود

(واج آرایی با تکرار صامت /س/)

§  مثال

خیزید و خز آرید که هنگام خزان است

باد خنک از جانب خوارزم وزان است

(واج آرایی با تکرار صامتهای /خ/ و /ز/)

این دو حرف به زیبایی بیانگر خزان می‌باشند

قابل ذکر است که واج تکرار شونده می‌تواند صامت یا مصوت باشد. برای مثال

§  مثال

خوابِ نوشینِ بامدادِ رحیل

بازدارد پیاده را ز سبیل

که همان طور که مشاهده می‌کنید تکرار مصوت کوتاه «اِ» در این مصراع تکامل بخش موسیقی درونی است

§  مثال

خیال خال تو با خود به خاک خواهم برد

که تا زخال تو خاکم شود عبیر آمیز

§  مثال

قیامت قامت و قامت قیامت

قیامت می‌کند این قد و قامت

§  مثال

بر او راست خم کرد و چپ کرد راست

خروش از خم چرخ چاچی بخواست

§  مثال

شبست و شاهد و شمع و شراب و شیرینی

غنیمتست چنین شب که دوستان بینی

سجع

سجع در لغت به معنای آواز کبوتر است. در ادبیات هر گاه واژه‌های پایانی دو قرینه کلام در واج یا واج‌های آخر مشترک باشند آرایه سجع پدید می‌آید و آن دو جمله را مسجع می‌خوانند. معمولاً هر قرینه از یک جمله تشکیل می‌شود. اما گاهی نیز یک قرینه از دو یا چند جمله کوتاه پدید آمده‌است. همچنین در اغلب نمونه‌های نثر مسجع واژه‌های پایانی دو جمله در بیش از یک حرف مشترکند و در واقع هم قافیه می‌باشند

درمثال : گلستان سعدی نمونه‌های فراوانی از ارایه سجع به وضوح دیده می‌شود

هر نفسی که فرو می‌رود ممد حیات است و چون بر می‌آید مفرح ذات

(سجع در بین حیات و ذات است)

ترصیع

هر گاه اجرای دو بخش از یک بیت یا عبارت، نظیر به نظیر، هم وزن و در حرف آخر مشترک باشند

ای منور به تو نجوم جلال

وی مقرر به تو رسوم کمال

جناس

آرایه جناس را باید به دو نوع اصلی تقسیم کرد

جناس تام

هر گاه واژه‌ای دو بار در یک بیت یا عبارت به کار رود و هر بار معنایی متفاوت از آن برداشت شود

خرامان بشد سوی آب روان

چنان چون شده باز یابد روان

(روان در مصراع نخست به معنی جاری و درمصراع دوم به معنی جان و روح است)

جناس غیر تام (ناقص)

هر گاه دو واژه در یکی از موارد آوایی زیر با هم اختلافی جزیی داشته باشند و در یک بیت یا عبارت به کار روند. که انواع آن جناس ناقص، جناس زاید، جناس مذیّل، جناس مرکّب، جناس مفروق، جناس مقرون، جناس متشابه، جناس مطرّف، جناس خط، جناس لفظ و جناس مکرّر هستند که در مرور زمان به دلیل تقسیم بندی زیاد در حال کنار گذاشته شدن هستند

اختلاف دو واژه در صداهایی کوتاه

به کسر م ِ، به ضم م ُ

که به آن جناس ناقص به حرکت یا جناس محرف نیز می‌گویند فتاده اهلِ مِنی در پی مُنی و آرزو (تفاوت کسره در کلمهٔ اولی با ضمه در کلمه دومی.)

جناس اختلافی یا جناس ناقص به حرف

هر گاه دو رکن جناس در یکی از حروف با هم اختلاف داشته باشند به آن جناس اختلافی یا جناس ناقص به حرف می‌گویند.. کمند/سمند.. آزاد/آزار.. زحمت/رحمت..

یک واژه، یک حرف، بیش از دیگری دارد.

خاص و خلاص کام کامل

یک واژه از ترکیب دو واژه دیگر به دست می‌آید.

دل خلوت خاص دلبر آمد

دلبر ز کرم به دل بر آمد

 

دو واژه از نظر آوایی یکسان اما از نظر املایی متفاوت اند

هر گاه دو رکن جناس در تلفظ و خواندن با یکدیگر یکسان باشند اما در نوشتار با هم متفاوت باشند به آن جناس لفظی می‌گویند.. صبا/سبا.. خوان/خان.. حیاط/حیات.. خیش/خویش...

اختلاف دو واژه در جابه جایی حروف است

بنات، نبات




نوع مطلب :
برچسب ها :
لینک های مرتبط :


شنبه 30 بهمن 1389 :: نویسنده : مجید زاهد نمازی
نظرات ()
دوشنبه 27 شهریور 1396 09:50 ب.ظ
Post writing is also a fun, if you be familiar with after that you can write otherwise it is complex to write.
دوشنبه 13 شهریور 1396 09:19 ب.ظ
It's remarkable to go to see this web page and reading the views of
all colleagues concerning this piece of writing,
while I am also keen of getting familiarity.
جمعه 13 مرداد 1396 05:47 ق.ظ
Fastidious replies in return of this matter with
real arguments and telling all regarding that.
شنبه 17 تیر 1396 06:53 ق.ظ
Since the admin of this web site is working, no uncertainty very
soon it will be well-known, due to its quality contents.
چهارشنبه 3 خرداد 1396 12:35 ب.ظ
Hey! Would you mind if I share your blog with my
twitter group? There's a lot of folks that I think would really appreciate your content.

Please let me know. Many thanks
دوشنبه 25 اردیبهشت 1396 01:49 ق.ظ
Great website you have here but I was wanting to know if
you knew of any discussion boards that cover the same topics talked about in this article?

I'd really love to be a part of community where I can get opinions from other knowledgeable people that share the same interest.
If you have any suggestions, please let me know.
Kudos!
شنبه 2 اردیبهشت 1396 11:55 ب.ظ
I used to be suggested this blog through my cousin. I am
not positive whether or not this post is written by him as nobody else recognise
such special approximately my problem. You're wonderful!
Thank you!
دوشنبه 28 فروردین 1396 05:31 ب.ظ
I am really loving the theme/design of your site.

Do you ever run into any browser compatibility problems?

A handful of my blog visitors have complained about my website not operating correctly in Explorer but looks great in Firefox.
Do you have any advice to help fix this issue?
جمعه 18 فروردین 1396 08:08 ب.ظ
Have you ever considered creating an ebook or guest authoring on other
websites? I have a blog centered on the same topics you discuss and would love to have you share
some stories/information. I know my audience would
value your work. If you're even remotely interested,
feel free to send me an e mail.
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر